انجمن یوزپلنگ ایرانی فرارسیدن نوروز باستانی و آغاز سال جدید شمسی را به همه ایرانیان تبریک گفته و امیدوار است سال پیش رو، سالی بهتر برای طبیعت و محیط زیست ایران باشد. از همین رو، مطابق سنوات گذشته، در پایان سال انجمن به ارائه گزارشی از اهم فعالیتهای انجام گرفته طی یک سال گذشته می پردازد.

 

Nowrouz92_2.jpg

بخش مستندسازی

دراین سال، تیم مستندسازی انجمن درحال تولید سه مستند درباره پارک ملی کویر، میش مرغ در بوکان و همچنین فیلمی درباره زندگی خرس قهوه ای بود. درعین حال، مستند عباس آباد نیز مراحل پایانی تولید خود را سپری نمود تا در سال 1392، از سیما پخش شود. استفاده مکرر از دوربین های تله ای فیلمبرداری باعث شده بود که چنین تجهیزاتی دچار استهلاک زیاد شوند. از همین رو، با همکاری تعدادی از هموطنان خارج از کشور، چند دستگاه دوربین فیلمبرداری با کیفیت مناسب برای این بخش تهیه شد. خوشبختانه پیش از پایان سال، دوربین ها در نقاط مختلف کار گذاشته شدند و خبر خوب، فیلمبرداری از یوزپلنگ در پارک ملی کویر بود. “درجستجوی پلنگ ایرانی” نیز همچنان افتخارات بیشتری در جشنواره سینما حقیقت کسب نمود.

 

Fig 2 MSF et al.jpg

یوزپلنگ در پارک ملی کویر، اسفند 1391 (مؤسسه تصویربردای حیات وحش/انجمن یوزپلنگ ایرانی)

 

بخش آموزش و توانمندسازی

بخش آموزش انجمن یوزپلنگ ایرانی سالهاست که با هدف انتقال یافته های علمی به صورت مناسب و درخور به طبقات محتلف اجتماعی ایران فعالیت می کند. این بخش، پس از اجرای چندین پروژه برای آموزش و ارتقای آگاهی مردم محلی با محوریت یوزپلنگ در بافق، کالمند، میاندشت و کویر و پلنگ در ساریگل و لرستان، درسال جاری اجرای کلیه پروژه ها با رویکرد آموزشی را متوقف نموده و تلاش نمود تا منطق جدیدی را با محوریت “مدیریت مشارکتی” در این عرصه تجربه نماید. از همین رو، پلنگ ایرانی در حوزه قفقاز به عنوان پایلوت انتخاب شده و تیمی متشکل از چهار تسهیلگر اجتماعی درحال اجرا، برنامه ریزی و پایش این پروژه هستند. بدون شک اجرا موفقیت آمیز این پروژه می تواند به عنوان الگویی مناسب برای مشارکت جوامع محلی برای حفاظت از گوشتخواران بکار رود.

درعین حال، تولید رویکردهای نوین آموزشی همواره از اولویت های انجمن در بخش آموزش بوده است. تئاتر “یوزپلنگ” و “پلنگ” از دو سال پیش در تعدادی از روستاهای پیرامون زیستگاه ها اجرا شده اند که همواره بازخورد خوبی داشته اند. درسال جاری، این تیم همچنان فعال و پویا مسیر خود را ادامه داد. درکنار آموزش بازیگران جدید در این عرصه، با همکاری اداره کل حفاظت محیط زیست قزوین و سمنان و همچنین مؤسسه میراث پارسیان به برگزاری برنامه های آموزشی در منطقه الموت و خوش ییلاق پرداخت و سرتاسر تعطیلات پایآن هفته زمستان نیز به آموزش بازدیدکنندگان اختصاص یافت. در اواخر سال نیز وارد تولید محصولی جدید در این عرصه شد که باید تا سال آینده و تولد یک رویکرد آموزشی جدید صبر نمود.

درکنار محصولات آموزشی مختلف تولید شده مانند بروشور و پوسترها، کتاب “طبیعت درکلاس درس” به عنوان راهنمای آموزشی برای معلمان نیز توسط تیم آموزشی انجمن منتشر شد. درحال حاضر، این تیم درحال طراحی مولتی مدیای پلنگ ایرانی به عنوان یک ابزار آموزشی موردنیاز می باشد.

 

بخش پایش و تحقیقات

انجمن یوزپلنگ ایرانی از سه بخش اصلی تشکیل یافته است که یکی از آنها، بخش “پایش و تحقیقات” می باشد. این بخش در سال 1391، بدون شک یکی از پرمشغله ترین سالهای عمر خود را سپری نمود. عمده فعالیتهای این بخش در چند بخش اصلی متمرکز بود که عبارتند از:

الف) انجام مطالعات و پژوهش های کاربردی

در این سال، درکنار فعالیتهای مختلف، مطالعات و پژوهش های انجمن عمدتا حول سه محور اصلی بود:

1.     بررسی و ارزیابی جمعیت گوشتخواران برای ارزیابی فعالیت های حفاظتی

برنامه ملی پایش یوزپلنگ آسیایی، مهمترین هدف این بخش در سال جاری بود تا بتوان به عددی دقیق و صحیح از جمعیت یوز در ایران دست یافت. برهمین اساس، پس از پایان مرحله نخست (بافق، آریز، دره انجیر و سیاهکوه)، فاز دوم در دو منطقه عباس آباد و میاندشت اجرا شد و در زمستان سال 1391، دوربین های تله ای در دو منطقه نای بندان و راور کارگذاشته شدند. درعین حال، حین برنامه ساخت مستند درباره پارک ملی کویر، تعدادی دوربین نیز در این منطقه کارگذاشته شدند تا در پایان سال، عملا، نه زیستگاه از زیستگاه های اصلی یوز در ایران پایش شود. تلاش ها برای تحلیل دقیق داده ها ادامه دارد.

2.     برنامه ریزی حفاظتی برای تدوین راهکارهای منطقی برای حفاظت از گونه ها

طی سالهای گذشته، عمدتا مطالعات صورت گرفته در زمینه گوشتخواران بزرگ جثه ایران، در مقیاس یک منطقه بوده است که چندان مناسب نیست، زیرا این گونه ها بدلیل جابجایی زیاد و نیازهای گسترده، نیازمند برنامه ریزی در سطح گسترده تری هستند. از همین رو، یکی از اولویت های جدید بخش تحقیقات انجمن یوزپلنگ ایرانی، کمک به سازمانهای دولتی درجهت برنامه ریزی حفاظتی است که از سال گذشته در دستور کار قرار گرفت. در این راستا، استان لرستان به عنوان پایلوت این رویکرد در محدوده زاگرس انتخاب شد تا با همکاری طبیعت دوستان استان، بتوان تصویری منطقی از وضعیت پلنگ ایرانی و خرس قهوه ای بدست آورد. با این حال، تیم انجمن موفق شد تا ارزیابی وضعیت پلنگ در شمال غربی ایران را به پایان رسانده و نتایج قابل توجهی درخصوص این گونه بدست آمده است که به زودی انتشار می یابد.

حفاظت از گونه ها در ایران سابقه طولانی دارد، با این حال ضعف دیگری که انجمن یوزپلنگ ایرانی تلاش نمود تا درسال جاری به آن بپردازد، “اولویت بندی و تصمیم سازی” برای حفاظت از گونه ها بود که با همکاری نزدیک سازمان حفاظت محیط زیست و دانشگاه تهران انجام گرفت. در این راستا، پستانداران ایران متناسب با وضعیت حفاظتی و تمایز ژنتیکی خود مورد ارزیابی قرار گرفته و اولویت بندی شدند. درمقابل، کلیه بودجه های پژوهشی سازمان محیط زیست و پایان نامه های دانشجویان کشور نیز ارزیابی شدند تا درنهایت تصویری از توجه نابرابر سازمانهای متولی به گونه های حائزاهمیت کشور براساس نیازهای حفاظتی آنها، بدست آید. همچنین، تلاش ایران برای حفاظت از یوزپلنگ با شناسایی نقاط ظعف و قوت برای ارائه راهکار در آینده مورد بررسی قرار گرفت.

3.     ارزیابی روابط درون گونه ای گوشتخواران در راستای درک صحیحی ارتباطات طبیعی مؤثر بر حفاظت از گونه ها

درکنار عوامل انسانی مانند شکار و تخریب زیستگاه، تعامل و برهمکنش گونه ها نیز می تواند بر بقای گونه های مختلف تأثیر گذار باشد، به این معنا که حضور یک گونه حضور گونه دیگر را تسهیل یا محدود نماید. با این حال، این موضوع هیچگاه تابحال در ایران مورد بررسی قرار نگرفته و همه تلاش محققین به عوامل انسانی معطوف بوده است. از همین رو، انجمن یوزپلنگ ایرانی طی سال گذشته مطالعات مختلفی را درخصوص ارزیابی تعامل موجود میان گوشتخواران در مناطق کویری ایران، بخصوص یوزپلنگ با سایر گونه انجام نمود. در همین زمینه، یک مقاله علمی برای ژورنال های فارسی ارسال شده و مقاله دیگر میز درخصوص جدایی بوم شناختی گرگ و یوز در دست نگارش می باشد.

 

ب) حمایت از دانشجویان

درکنار سه محور بالا برای انجام مطالعات و پژوهش ها، حمایت از پایان نامه های دانشجویی از دیگر دستاوردهای انجمن یوزپلنگ ایرانی درسال گذشته بود. این پایان نامه ها معمولا با محوریت گوشتخواران در راستای کسب دانش برای حفاظت کارامدتر طراحی می شوند. چهار پایان نامه درسال 1391 در زمینه ارزیابی حفاظتی شاه روباه در ایران، بررسی تعارض پلنگ ایرانی و جوامع محلی در الموت قزوین، بررسی ریختهای گرگ خاکستری در ایران و ارزیابی جمعیت کفتار در میاندشت و نای بندان در ارتباط با متغیرهای زیستگاهی درحال اجرا می باشند. راهنمایی فنی، اشتراک داده ها و حمایت مالی درموارد محدود، مهمترین امتیازات دانشجویان می باشد.

 

ج) ژنتیک

این ابزار که کمتر در کشور جایگاه خود را یافته است، به صورت جدی درحال پیگیری است. درکنار همکاری برای مطالعات آهوان غرب آسیا و ارزیابی رده بندی آنها زیرنظر اتحادیه جهانی حفاظت، کاراکال گونه اصلی بوده که درسال 1391، توجه این بخش از انجمن را به خود جلب نموده و تلاش می کند وضعیت تبارشناختی و ژنتیکی کاراکال های ایران را با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست و دانشگاه لیسبون پرتقال مورد بررسی قرار دهد. پیش از این، با همکاری دانشگاه تهران و سازمان حفاظت محیط زیست، پلنگ ایرانی از این منظر مورد بررسی قرار گرفته بود و یوزپلنگ آسیایی، درسال 1392، درکنار برنامه های دوربین گذاری مورد پژوهش قرار خواهد گرفت.

 

د) سمینارها و کارگاه های آموزشی

انتشار بدون شک بخش لاینفکی از هر پژوهشی محسوب می گردد و انجمن یوزپلنگ ایرانی نیز به اشتراک گذاشتن یافته ها و اطلاعات را از بدو تأسیس در دستور کار خود داشته است. درسال 1391، در سه محور، این برنامه ها برنامه ریزی و اجرا شد:

·         توانمندسازی پرسنل و داوطلبان انجمن

درسال گذشته، دو کارگاه آموزشی برای محققان و دانشجویان انجمن برگزار شد که عبارت بودند از:

1.      مدلسازی زیستگاه (مرداد 1391)

2.      اصول روشهای مطالعه سریع (بهمن 1391)

 

IMG_0261.JPG

کارگاه روشهای مطالعات سریع در حیات وحش

 

·         کارگاه های هم اندیشی برای کارشناسان و محیط بانان

شش کارگاه در این سال با این هدف برگزار شد که عبارت بودند از:

1.      کاربرد دوربین های تله ای برای پایش گوشتخواران بزرگ جثه ایران، ارائه شده در همایش روشهای پایش گوشتخواران برای کارشناسان سازمان محیط زیست (اردیبهشت 1391، یزد)

2.      برآورد جمعیت گوشتخواران و تعامل آنها در استان یزد، ارائه شده در دومین کارگاه آموزشی برنامه ریزی حفاظتی گربه سانان ایران برای کارشناسان سازمان حفاظت محیط زیست (خرداد 1391، ساری)

3.      آموزش محیط بانان منطقه حفاظت شده درونه به عنوان زیستگاه تازه تایید شده یوزپلنگ در ایران (خرداد 1391، درونه)

4.      برنامه ریزی برای حفاظت از پلنگ ایرانی در کشور، ارائه شده در همایش معاونین محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست (تیر 1391، ارومیه)

5.      بوم شناسی پلنگ به منظور حفاظت کارامد آن برای محیط بانان و کارشناسان محیط زیست استان مرکزی (مهر 1391، اراک)

6.      برآورد جمعیت یوزپلنگ و پلنگ در استان یزد برای کارشناسان و محیط بانان محیط زیست استان یزد (بهمن 1391، یزد)

 

·         سمینارهای حیات وحش موسوم به WildTalk

امروزه کارشناسان و متخصصین متعددی در سرتاسر کشور درحال مطالعه و پژوهش در زمینه حیات وحش ایران هستند که خوشبختانه نتایج آنها در قالب مقالات و پایان نامه ها به صورت مکتوب منتشر شده است. از همین رو، به منظور ارتقای دانش و تبادل اطلاعات میان دانشجویان و اساتید و بهره مندی از آخرین دستاوردهای پژوهشی و علمی کشور در زمینه حیات وحش، سمینارهای حیات وحش از ابتدای مهرماه سال گذشته به صورت ماهیانه برگزار می شود. تابحال، 12 سخنرانی ارائه شده و درسال 1392 نیز همچنان ادامه خواهد یافت.

مطالب قبلیکلیپ های کوتاه از حیات وحش ایران
مطالب بعدیتوله یوزهای میاندشت هنوز زنده هستند!